چای بهعنوان دومین نوشیدنی رایج در کشور، جایگاه ویژهای در سبد اقتصادی خانوادههای ایرانی دارد. خصوصیات ذاتی بوتههای چای، از جمله شرایط آبوهوایی، نوع خاک، ارتفاع از سطح دریا، عرض جغرافیایی و اختلاف دمایی، از عوامل مؤثر در ایجاد عطر، طعم و رنگ چای ایرانی هستند. چای یکی از محصولات اساسی کشور محسوب میشود و کشت آن تنها در مناطق دارای آبوهوای خزری امکانپذیر است. دوره بهرهبرداری چای از اوایل اردیبهشت ماه آغاز شده و تا اواسط آبان ماه ادامه دارد؛ در این مدت، کشاورزان به برداشت و فرآوری چای مشغول میشوند و در زمستان نیز به آمادهسازی باغ، هرس و فوکا زنی میپردازند.
باغهای چای ایران از تک بوتههای بذری تشکیل شدهاند که بهدلیل خصوصیات مورفولوژیکی متنوع، به عنوان هیبریداهای طبیعی شناخته میشوند. بوتههای یک باغ چای، از نظر ویژگیهای مورفولوژیکی، فیزیولوژیکی و عملکرد متفاوت هستند و همین تفاوتها باعث میشود که کیفیت نوشیدنی چای تولیدی هر بوته با دیگری فرق داشته باشد.
طبق آمار آخرین سرشماری عمومی کشاورزی در سال ۱۳۹۳، سطح بهرهبرداری چای کشور به ۷۸۰۸۰ هکتار میرسد که ۲۵۸۷۹ هکتار آن در گیلان و ۱۲۱۰۱ هکتار در مازندران واقع شده است. باغات چای در بیش از ۹۰۰ روستا در شهرهای صومعهسرا، فومن، شفت، رشت، لاهیجان، آستانهاشرفیه، سیاهکل، لنگرود، رودسر و املش در استان گیلان و شهرهای رامسر و تنکابن تا حوالی چالوس در استان مازندران به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر بهصورت پراکنده و نامنظم قرار گرفتهاند. در این باغها حدود ۵۵۰۰۰ خانوار در کشت و کار چای و ۶۰۰۰ نفر در کارخانههای چایسازی و بستهبندی مشغول به فعالیت هستند.
.
سطح زیر کشت چای در ایران عمدتاً در مناطق شمالی کشور و در جلگهها و کوهپایهها قرار دارد؛ بهطوری که حدود ۳۰ درصد باغها در جلگه و بقیه در مناطق کوهپایهای واقع شدهاند. در حال حاضر، اراضی چای در مرغوبترین نواحی جلگهای و تپهماهورهای گیلان و مازندران، در ناحیه جنوبی دریای خزر به طول ۲۰۳ کیلومتر و عرض ۹۰ کیلومتر از منطقه فومنات در غرب گیلان تا کلارآباد در غرب مازندران قرار گرفتهاند.
مصرف سرانه چای در ایران از حدود ۱.۲ کیلوگرم در سال ۱۳۵۶ به حدود ۱.۵ کیلوگرم در سال ۱۳۹۵ رسیده است. مصرف کل چای از حدود ۴۱ هزار تن به ۱۲۶ هزار تن در سال ۱۳۹۸ افزایش یافته است. در حال حاضر، تولید داخلی چای تقریباً یکچهارم نیاز کشور را تأمین میکند و باقیمانده از طریق واردات وارد بازار میشود.
- چای « دستاوردها و برنامه های تحقیقات ژنتیک و به نژاد
- سایت انجمن چای ایران
